១. សេចក្តីផ្តើម និងឫសគល់នៃបដិវត្តន៍

នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសកម្ពុជា មិនដែលមានការផ្លាស់ប្តូរណាមួយដែលមានល្បឿនលឿន និងមានឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងការផ្លាស់ប្តូរពីការប្រើប្រាស់ “ក្រដាសប្រាក់” មកកាន់ “អេក្រង់ទូរស័ព្ទ” នោះឡើយ។ នៅឆ្នាំ ២០២៦ នេះ ប្រព័ន្ធបាគងមិនត្រឹមតែជាមធ្យោបាយផ្ទេរប្រាក់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជា “ឆ្អឹងខ្នងឌីជីថល” ដែលកំពុងរុញច្រានកម្ពុជាឱ្យក្លាយជាមេដឹកនាំបច្ចេកវិទ្យាហិរញ្ញវត្ថុ (FinTech) នៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន។

១.១. ពីក្រដាសប្រាក់ មកកាន់ Blockchain

កាលពីទសវត្សរ៍មុន ការកាន់សាច់ប្រាក់សុទ្ធ (Cash) គឺជាជម្រើសតែមួយគត់សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា។ ប៉ុន្តែការលេចរូបរាងឡើងនៃប្រព័ន្ធបាគងដែលផ្អែកលើបច្ចេកវិទ្យា Blockchain បានធ្វើឱ្យទម្លាប់ចាយវាយរបស់ជនជាតិខ្មែរផ្លាស់ប្តូរជារៀងរហូត។ ភាពជឿជាក់លើបច្ចេកវិទ្យាបានជំនួសឱ្យការទុកចិត្តលើក្រដាសប្រាក់ ធ្វើឱ្យរាល់ប្រតិបត្តិការទូទាត់ ក្លាយជាបទពិសោធន៍ដ៏សាមញ្ញ ត្រឹមតែការស្កេនមួយដងប៉ុណ្ណោះ។

១.២. តើបាគងគឺជាអ្វី? (និយមន័យកម្រិតខ្ពស់)

បើនិយាយឱ្យងាយយល់ បាគង (Bakong) គឺជាប្រព័ន្ធទូទាត់កណ្តាលដែលគ្រប់គ្រងដោយ ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា (NBC)។ វាខុសពី App ធនាគារឯកជនត្រង់ថា វាគឺជា “ប្រព័ន្ធមេ” (Core System) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យគ្រប់ធនាគារ និងស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេស អាចនិយាយភាសាតែមួយ និងតភ្ជាប់គ្នាបានយ៉ាងរលូន។ ក្នុងន័យបច្ចេកទេស បាគងត្រូវបានចាត់ទុកជា Retail Central Bank Digital Currency (rCBDC) មួយក្នុងចំណោមប្រព័ន្ធដំបូងបំផុតនៅលើពិភពលោក ដែលត្រូវបានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែង។

១.៣. ចក្ខុវិស័យរបស់ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា

ហេតុអ្វីបានជា NBC បង្កើតបាគងឡើង? ចក្ខុវិស័យនេះមានគោលដៅធំៗចំនួនពីរ៖

• បរិយាបន្នហិរញ្ញវត្ថុ (Financial Inclusion): ដើម្បីឱ្យប្រជាជនខ្មែរគ្រប់រូប សូម្បីតែអ្នកដែលមិនមានគណនីធនាគារ ក៏អាចចូលរួមក្នុងចរន្តសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលបាន តាមរយៈកាបូបលុយបាគង។
• ការលើកកម្ពស់ប្រាក់រៀល (De-dollarization): បាគងគឺជាឧបករណ៍ដ៏មានអំណាចក្នុងការរុញច្រានការប្រើប្រាស់រូបិយបណ្ណជាតិ តាមរយៈការធ្វើឱ្យការទូទាត់ជាប្រាក់រៀលមានភាពងាយស្រួល និងចំណេញជាងការប្រើប្រាស់ដុល្លារ។

ចំណាំ៖ ការយល់ដឹងពីឫសគល់នៃបាគង នឹងជួយឱ្យអ្នកមើលឃើញពីឱកាសដ៏មហិមាដែលបច្ចេកវិទ្យានេះផ្តល់ឱ្យ មិនត្រឹមតែសម្រាប់បុគ្គលម្នាក់ៗប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែសម្រាប់អាជីវកម្ម និងវិនិយោគិនផងដែរ។

២. បច្ចេកវិទ្យា Blockchain និងសុវត្ថិភាព

នៅពីក្រោយភាពងាយស្រួលនៃការស្កេនទូទាត់ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានវិនាទី គឺមានម៉ាស៊ីនបច្ចេកវិទ្យាដ៏ស្មុគស្មាញ និងទំនើបបំផុតមួយ។ បាគងមិនមែនជា App ធម្មតាដែលរក្សាទុកទិន្នន័យក្នុង Server កណ្តាលតែមួយដូចធនាគារសម័យមុននោះទេ ប៉ុន្តែវាដំណើរការលើប្រព័ន្ធ Distributed Ledger Technology (DLT)។

២.១. ស្វែងយល់ពី Hyperledger Iroha

បាគងត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅលើ Blockchain ប្រភេទ Hyperledger Iroha ដែលជាគម្រោងសហការកម្រិតអន្តរជាតិ (Open Source)។

• ភាពខុសគ្នាពី Crypto Currency៖ ខុសពី Bitcoin ឬ Ethereum ដែលមិនមានអ្នកគ្រប់គ្រងច្បាស់លាស់ និងមានតម្លៃហក់លោត បាគងគឺជា Centralized Blockchain (គ្រប់គ្រងដោយ NBC) ដែលមានតម្លៃថេរស្មើនឹងសាច់ប្រាក់ពិតប្រាកដ។
• ហេតុអ្វីបានជាប្រើ Blockchain? ព្រោះវាអនុញ្ញាតឱ្យប្រតិបត្តិការកើតឡើងក្នុងល្បឿនលឿនបំផុត (High-throughput) និងអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បានភ្លាមៗដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ភ្នាក់ងារកណ្តាលច្រើនដំណាក់កាល។

២.២. សុវត្ថិភាព និងតម្លាភាព៖ អាវក្រោះការពារទិន្នន័យ

មូលហេតុដែលធ្វើឱ្យបាគងមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ គឺដោយសារលក្ខណៈពិសេសនៃ Blockchain៖

• Immutability (មិនអាចកែប្រែបាន)៖ រាល់ប្រតិបត្តិការដែលបានធ្វើរួច នឹងត្រូវកត់ត្រាទុកជារៀងរហូត។ គ្មានបុគ្គលណា សូម្បីតែបុគ្គលិកធនាគារ ក៏មិនអាចលុប ឬកែប្រែប្រវត្តិផ្ទេរប្រាក់បានដែរ។ នេះជួយទប់ស្កាត់ការបន្លំទិន្នន័យបាន ១០០%។
• Asset-based System៖ នៅក្នុងប្រព័ន្ធបាគង លុយរបស់អ្នកត្រូវបានចាត់ទុកជា “Asset” (ទ្រព្យសកម្មឌីជីថល) ដែលមានកូដសម្គាល់ខ្លួនឯងច្បាស់លាស់ មិនមែនគ្រាន់តែជាលេខនៅលើតុល្យភាពគណនីនោះទេ។

២.៣. ប្រសិទ្ធភាពនៃការទូទាត់ភ្លាមៗ

កាលពីមុន ការផ្ទេរប្រាក់ឆ្លងធនាគារអាចចំណាយពេលពី ២ ម៉ោង ទៅ ២ ថ្ងៃ និងមានកម្រៃសេវាខ្ពស់។ ប៉ុន្តែជាមួយបច្ចេកវិទ្យា Blockchain របស់បាគង៖

1. ការទូទាត់ភ្លាមៗ៖ លុយទៅដល់ដៃអ្នកទទួលក្នុងរយៈពេល “Real-time” (ភ្លាមៗ) ទោះជាផ្ទេរនៅថ្ងៃឈប់សម្រាក ឬពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រក៏ដោយ។
2. កាត់បន្ថយចំណាយ៖ ដោយសារមិនមានភ្នាក់ងារកណ្តាលច្រើន (Intermediaries) ការចំណាយលើប្រតិបត្តិការត្រូវបានកាត់បន្ថយមកនៅកម្រិតទាបបំផុត ឬឥតគិតថ្លៃ ដែលនេះគឺជាចំណុចខ្លាំងបំផុតដែលជួយជំរុញសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។

អ្នកជំនាញនិយាយថា៖ “បាគងបានប្រែក្លាយកម្ពុជាឱ្យទៅជាមន្ទីរពិសោធន៍ FinTech ដ៏ជោគជ័យបំផុតមួយ ដែលសូម្បីតែបណ្តាប្រទេសជឿនលឿនក៏កំពុងសិក្សាតាមផងដែរ។”

៣. បាគង និងការតភ្ជាប់ពិភពលោក

នៅឆ្នាំ ២០២៦ នេះ ព្រំដែនភូមិសាស្ត្រលែងជាឧបសគ្គសម្រាប់ហិរញ្ញវត្ថុរបស់ជនជាតិខ្មែរទៀតហើយ។ តាមរយៈ បាគង (Bakong) កម្ពុជាបានសរសេរប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មីដោយតភ្ជាប់ប្រព័ន្ធទូទាត់ជាតិរបស់ខ្លួនជាមួយបណ្តាប្រទេសមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ច និងបណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។

៣.១. ការពង្រីកវិសាលភាពក្នុងតំបន់អាស៊ាន

បាគងបានក្លាយជាគំរូនៃ “អាស៊ានតែមួយ” តាមរយៈការតភ្ជាប់ជាមួយប្រព័ន្ធ QR Code ស្តង់ដាររបស់ប្រទេសជិតខាង៖

• កម្ពុជា-ថៃ៖ ជនជាតិខ្មែរអាចប្រើ App ធនាគារក្នុងស្រុកស្កេនទូទាត់លើ Thai QR នៅប្រទេសថៃ ហើយប្រជាជនថៃក៏អាចស្កេន KHQR នៅកម្ពុជាវិញបានយ៉ាងរលូន។
• កម្ពុជា-វៀតណាម និងឡាវ៖ ការតភ្ជាប់នេះបានជួយសម្រួលដល់ការដោះដូរពាណិជ្ជកម្មតាមព្រំដែន និងការធ្វើដំណើររបស់ភ្ញៀវទេសចរដោយមិនចាំបាច់បារម្ភពីរឿងប្តូរប្រាក់សុទ្ធ។
• ម៉ាឡេស៊ី និងសិង្ហបុរី៖ ការពង្រីកបណ្តាញទូទាត់ឌីជីថលនេះជួយឱ្យការផ្ញើប្រាក់ឆ្លងដែនរបស់ពលករ និងអាជីវករមានតម្លៃទាប និងល្បឿនលឿន។

៣.២. ការតភ្ជាប់ជាមួយមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ច

លើសពីតំបន់អាស៊ាន បាគងបានបោះជំហានទៅកាន់ពិភពលោកតាមរយៈការចាប់ដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រជាមួយស្ថាប័នទូទាត់យក្ស៖

• Alipay & WeChat Pay៖ សម្រួលដល់ការស្កេនទូទាត់សម្រាប់អ្នកទេសចរ និងអ្នកជំនួញរវាងកម្ពុជា និងចិន។
• UnionPay International៖ អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់បាគងអាចទូទាត់បាននៅតាមហាងទំនិញរាប់លាននៅទូទាំងពិភពលោកដែលមានស្លាកសញ្ញា UnionPay។
• JCB (ជប៉ុន) និងប្រព័ន្ធដទៃទៀត៖ កំពុងធ្វើឱ្យកាបូបលុយឌីជីថលកម្ពុជា ក្លាយជា “កាតសកល” (Global Wallet)។

៣.៣. ផលចំណេញសម្រាប់ទេសចរណ៍ និងពាណិជ្ជកម្ម

បដិវត្តន៍ការទូទាត់ឆ្លងដែននេះផ្តល់ផលប្រយោជន៍មហាសាល៖

1. សម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរ៖ ភាពងាយស្រួលក្នុងការចំណាយជួយទាក់ទាញភ្ញៀចទេសចរឱ្យមកកម្សាន្តនៅកម្ពុជាកាន់តែច្រើន និងចំណាយកាន់តែងាយ។
2. សម្រាប់សហគ្រាសធុនតូច និងមធ្យម (SMEs)៖ អាជីវករខ្មែរអាចទទួលប្រាក់ពីអតិថិជនបរទេសបានភ្លាមៗតាមរយៈ KHQR ដោយមិនចាំបាច់មានម៉ាស៊ីន POS ថ្លៃៗ ឬចំណាយលើកម្រៃជើងសារខ្ពស់។
3. តម្លាភាពអត្រាប្តូរប្រាក់៖ ប្រព័ន្ធបាគងប្រើប្រាស់អត្រាប្តូរប្រាក់ផ្លូវការពីធនាគារកណ្តាល ដែលផ្តល់នូវយុត្តិធម៌ និងតម្លាភាពជាងការប្តូរប្រាក់តាមទីផ្សារងងឹត។

យុទ្ធសាស្ត្រជាតិ៖ “ការធ្វើឱ្យប្រាក់រៀលអាចចាយបាននៅក្រៅប្រទេស គឺជាជោគជ័យដ៏ធំធេងនៃអធិបតេយ្យភាពហិរញ្ញវត្ថុរបស់កម្ពុជា។”

៤. ឥទ្ធិពលលើសេដ្ឋកិច្ចជាតិ និងជីវភាពរស់នៅ

បដិវត្តន៍បាគងមិនត្រឹមតែជាការផ្លាស់ប្តូរបច្ចេកវិទ្យាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាក្បាលម៉ាស៊ីនដ៏មានឥទ្ធិពលដែលកំពុងផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចសង្គមរបស់កម្ពុជា។ នៅឆ្នាំ ២០២៦ ឥទ្ធិពលនេះបានចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅទៅក្នុងគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈនៃសង្គម។

៤.១. ការជំរុញការប្រើប្រាស់ប្រាក់រៀល និងអធិបតេយ្យភាពរូបិយវត្ថុ

ជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយដែលកម្ពុជាពឹងផ្អែកខ្លាំងលើប្រាក់ដុល្លារ (Dollarization)។ ប៉ុន្តែ បាគង (Bakong) បានក្លាយជាឧបករណ៍យុទ្ធសាស្ត្ររបស់ ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា (NBC) ក្នុងការទាញយកអំណាចរូបិយវត្ថុមកវិញ៖

• ភាពងាយស្រួលជាង៖ ការទូទាត់ជាប្រាក់រៀលតាម KHQR មិនចាំបាច់បារម្ភរឿងអាប់លុយរាយ ឬក្រដាសប្រាក់ចាស់-រហែក។
• មោទនភាពជាតិ៖ ការប្រើប្រាស់រូបិយបណ្ណជាតិឆ្លងដែន (ដូចជាការស្កេនលុយរៀលនៅប្រទេសថៃ) បានបង្កើនតម្លៃ និងកិត្យានុភាពនៃប្រាក់រៀលនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។

៤.២. បរិយាបន្នហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់អ្នកគ្មានគណនីធនាគារ (Unbanked)

មុនពេលមានបាគង ប្រជាជននៅតំបន់ដាច់ស្រយាលភាគច្រើនមិនអាចទទួលបានសេវាធនាគារឡើយ ដោយសារកត្តាទីតាំង និងឯកសារស្មុគស្មាញ។ បាគងបានដោះស្រាយបញ្ហានេះ៖

• គណនីត្រឹមលេខទូរស័ព្ទ៖ ប្រជាជនអាចបើកកាបូបលុយបាគងបានភ្លាមៗដោយប្រើត្រឹមលេខទូរស័ព្ទ និងអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ។
• ការតភ្ជាប់សេដ្ឋកិច្ចជនបទ៖ កសិករអាចទទួលប្រាក់ពីការលក់កសិផល ឬផ្ញើប្រាក់ឱ្យកូនរៀននៅភ្នំពេញបានភ្លាមៗ និងឥតគិតថ្លៃ ដែលជួយកាត់បន្ថយគម្លាតរវាងទីក្រុង និងជនបទ។

៤.៣. បាគងសម្រាប់អាជីវកម្ម (Merchant Benefits)

សម្រាប់ម្ចាស់អាជីវកម្មក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ បាគងគឺជាជំនួយការផ្នែកគណនេយ្យដ៏វៃឆ្លាត៖

• ការគ្រប់គ្រងសាច់ប្រាក់ ១០០% ឌីជីថល៖ ម្ចាស់ហាងលែងបារម្ភរឿងបាត់បង់សាច់ប្រាក់ ឬបុគ្គលិកកែបន្លំ ព្រោះរាល់ចំណូលទាំងអស់ត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងប្រព័ន្ធ និងមានការជូនដំណឹង (Notification) ភ្លាមៗ។
• ការទទួលបានឥណទានងាយស្រួលជាងមុន៖ តាមរយៈប្រវត្តិប្រតិបត្តិការក្នុងប្រព័ន្ធបាគង ធនាគារអាចវាយតម្លៃលំហូរដក-ដាក់ប្រាក់របស់អាជីវករបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ ដែលធ្វើឱ្យការស្នើសុំកម្ចីដើម្បីពង្រីកអាជីវកម្មមានភាពងាយស្រួល និងរហ័សជាងការប្រើសាច់ប្រាក់សុទ្ធ។

ផលប៉ះពាល់សង្គម៖ “បាគងបានធ្វើឱ្យហិរញ្ញវត្ថុក្លាយជា ‘សិទ្ធិមូលដ្ឋាន’ របស់ប្រជាជនកម្ពុជាគ្រប់រូប មិនថានៅទីក្រុង ឬទីជនបទឡើយ។”

៥. សេចក្តីសន្និដ្ឋាន និងសំណួរដែលគេសួរញឹកញាប់

បដិវត្តន៍បាគង មិនមែនគ្រាន់តែជាការផ្លាស់ប្តូរផ្នែកបច្ចេកវិទ្យាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការបើកទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មីនៃសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា។ តាមរយៈការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងបច្ចេកវិទ្យា Blockchain និងចក្ខុវិស័យវែងឆ្ងាយរបស់ ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា (NBC) កម្ពុជាបានបង្ហាញទៅកាន់ពិភពលោកថា យើងគឺជាប្រទេសដំបូងៗដែលបានសម្រេចជោគជ័យលើការបង្កើតប្រព័ន្ធរូបិយបណ្ណឌីជីថលជាតិ (rCBDC)។

៥.១. សង្ខេប៖ មោទនភាពបច្ចេកវិទ្យាខ្មែរ

នៅឆ្នាំ ២០២៦ នេះ បាគងបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណជាតិ។ វាជួយសម្រួលដល់ការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ បើកឱកាសឱ្យអាជីវកម្មរីកចម្រើន និងបង្កើនឥទ្ធិពលនៃប្រាក់រៀលនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ ការប្រើប្រាស់បាគង និង KHQR គឺជាការចូលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកសាងសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលដែលរឹងមាំ និងមានបរិយាបន្ន។

៥.២. សំណួរដែលគេសួរញឹកញាប់ (FAQ Session)

បន្ទាប់ពីយល់ពីឥទ្ធិពលនៃបដិវត្តន៍នេះហើយ តើអ្នកចង់ចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់វាដោយខ្លួនឯងដែរឬទេ? [ចូលទៅកាន់មគ្គុទ្ទេសក៍ពេញលេញ៖ របៀបប្រើប្រាស់បាគង និង KHQR ឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពនៅទីនេះ]។